Tabletki antykoncepcyjne - rodzaje, działanie i bezpieczeństwo

Preparaty różnią się składem, dawką hormonów i schematem przyjmowania. Ten sam skład bywa sprzedawany pod różnymi nazwami handlowymi - dlatego w poradniku opisujemy substancje, a konkretny preparat dobiera lekarz.

Hormony w tabletkach hamują uwalnianie komórki jajowej. Przyjmowane prawidłowo chronią przed ciążą w ponad 99% - zarówno dwuskładnikowe, jak i jednoskładnikowe. Przy typowym stosowaniu, z pominiętymi lub spóźnionymi tabletkami, NHS podaje skuteczność ok. 91%.

Skuteczność spada, gdy tabletka zostanie pominięta lub przyjęta za późno, przy wymiotach i biegunce oraz przy niektórych lekach i preparatach ziołowych. Zawsze informuj lekarza i farmaceutę o wszystkich przyjmowanych lekach.

Pierwsze opakowanie: jeśli zaczniesz w 1.–5. dniu cyklu, ochrona działa od razu; później przez pierwsze 7 dni stosuj dodatkowo prezerwatywę. Przy cyklach krótszych niż 20 dni i przy niektórych preparatach zasady są inne - sprawdź ulotkę.

• 21 + 7 - 21 tabletek z hormonami, potem 7 dni przerwy, w czasie której zwykle pojawia się krwawienie z odstawienia.
• Codziennie - w opakowaniu są także tabletki bez hormonów (np. 24 + 4), więc nie robisz przerwy.
• Schematy wydłużone - przy części preparatów lekarz może zalecić krótszą przerwę lub jej pominięcie; tak też przesuwa się miesiączkę (zob. opóźnienie okresu).

Co zrobić po pominięciu tabletki, zależy od preparatu, liczby pominiętych tabletek i tygodnia opakowania - zasady są w ulotce. Jeśli w tym czasie doszło do stosunku bez dodatkowego zabezpieczenia, sprawdź, czy potrzebna jest antykoncepcja awaryjna.

Według NHS przed rozpoczęciem tabletek zapytaj lekarza lub farmaceutę, jeśli przyjmujesz:

• leki na gruźlicę, padaczkę lub zakażenie HIV,
• gryzeofulwinę (lek przeciwgrzybiczy),
• lamotryginę,
• preparaty z dziurawcem.

Mogą one osłabić działanie tabletek - wtedy potrzebna jest dodatkowa lub inna metoda antykoncepcji. Nowe leki zgłaszaj także przy odnawianiu recepty.

W pierwszych miesiącach często pojawiają się plamienia między miesiączkami. U części kobiet występują bóle głowy, zmiany nastroju, nudności lub tkliwość piersi; tabletki mogą też podnieść ciśnienie tętnicze. Nie ma dowodów, że tabletki dwuskładnikowe powodują przyrost masy ciała. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 3 miesiące, lekarz może zaproponować inny preparat.

Rzadkim, ale poważnym ryzykiem metod dwuskładnikowych są zakrzepy - według NHS dotyczą do 1 na 1000 stosujących je osób. Dlatego lekarz pyta o czynniki ryzyka przed każdym wystawieniem recepty.

Tabletki dwuskładnikowe mogą nieznacznie zwiększać ryzyko raka piersi i szyjki macicy; 10 lat po odstawieniu wraca ono do poziomu wyjściowego. Jednocześnie zmniejszają ryzyko raka trzonu macicy, jajnika i jelita grubego, a u części kobiet łagodzą bóle miesiączkowe.

Lekarz ocenia przeciwwskazania według kryteriów WHO. Tabletki dwuskładnikowe zwykle nie są odpowiednie m.in. przy:

• migrenie z aurą,
• przebytej zakrzepicy lub zakrzepicy u bliskiej osoby przed 45. rokiem życia,
• nadciśnieniu tętniczym, chorobie serca, przebytym udarze,
• paleniu papierosów po 35. roku życia, otyłości,
• raku piersi, ciężkich chorobach wątroby, powikłaniach cukrzycy.

Po porodzie: karmiąc piersią, według NHS odczekaj 6 tygodni przed rozpoczęciem tabletek dwuskładnikowych; bez karmienia zwykle można zacząć od 21. dnia - po konsultacji. W takich sytuacjach lekarz może też zaproponować metodę bez estrogenów albo skierować do ginekologa.

Jeśli stosujesz już tabletki i dobrze je tolerujesz, receptę możesz przedłużyć na e-wizycie odnowienia recepty (29 zł). Jeśli zaczynasz lub chcesz zmienić metodę, wybierz e-wizytę w sprawie doboru antykoncepcji (59 zł) - lekarz przeprowadzi dokładniejszy wywiad i może zalecić wizytę stacjonarną lub badania.

E-recepta jest zwykle ważna 30 dni; lekarz może wystawić receptę roczną i przepisać leki na maksymalnie 360 dni stosowania.

Inne metody hormonalne o podobnym działaniu: plastry antykoncepcyjne (zmiana raz w tygodniu) i krążek dopochwowy (raz na 3 tygodnie).