Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) - dla kogo, korzyści i ryzyko

HTZ to leczenie estrogenem (np. estradiolem), a u kobiet z zachowaną macicą - estrogenem i progestagenem. Progestagen chroni błonę śluzową macicy przed rakiem. Po usunięciu macicy zwykle wystarcza sam estrogen.

Kobiety, które jeszcze miesiączkują, stosują zwykle terapię cykliczną: estrogen codziennie, a progestagen przez 10–14 ostatnich dni cyklu. Po roku bez miesiączki stosuje się terapię ciągłą - oba hormony codziennie, bez przerwy.

• Estrogen - tabletki, plastry, żel lub spray.
• Progestagen - tabletki albo wkładka hormonalna zakładana w gabinecie.
• Estrogen dopochwowo - krem, żel, globulki lub krążek; głównie przy suchości pochwy i dolegliwościach ze strony pęcherza.

Wybór formy zależy od objawów, chorób i ryzyka zakrzepów - dlatego decyduje o nim lekarz.

HTZ może nie być odpowiednia, jeśli:

• chorowałaś na raka piersi, jajnika lub macicy,
• miałaś zakrzepicę - wtedy zamiast tabletek lekarz może rozważyć plastry lub żel,
• masz nieleczone wysokie ciśnienie - trzeba je wyrównać przed rozpoczęciem leczenia,
• masz chorobę wątroby,
• jesteś w ciąży.

Do ustania miesiączek ciąża jest możliwa: antykoncepcję stosuje się do 2 lat po ostatniej miesiączce przed 50. rokiem życia i do roku po niej po 50. roku życia.

• Estrogen - bóle głowy, ból lub tkliwość piersi, nudności, plamienia, wahania nastroju, kurcze łydek.
• Progestagen - zmiany krwawień, zmęczenie lub zawroty głowy, trądzik.
• Krwawienia - nieregularne plamienia są częste w pierwszych miesiącach i zwykle ustępują w ciągu 6 miesięcy; przy terapii cyklicznej krwawienie po każdym cyklu progestagenu jest normalne.

Według NHS działania niepożądane często mijają po kilku tygodniach, dlatego jeśli to możliwe, warto kontynuować leczenie przez co najmniej 3 miesiące. Gdy są nasilone lub trwają dłużej, lekarz może zmienić dawkę, rodzaj HTZ albo formę - np. tabletki na plastry. Zgłoś lekarzowi krwawienie, które trwa ponad 6 miesięcy od rozpoczęcia HTZ, nasila się albo pojawia po długiej przerwie w miesiączkach.

Nie ma sztywnego limitu czasu stosowania HTZ - leczenie trwa, dopóki korzyści przeważają nad ryzykiem, a lekarz ocenia to na kontroli zwykle raz w roku. Z wiekiem, szczególnie po 60. roku życia, ryzyko może zacząć przeważać nad korzyściami; wtedy lekarz może zaproponować małą dawkę i plastry lub żel zamiast tabletek.

HTZ można odstawić od razu, ale zwykle zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki przez 3–6 miesięcy. Objawy mogą na krótko wrócić - przy stopniowym odstawianiu zdarza się to rzadziej. Jeśli nie ustępują po 3 miesiącach, lekarz może zaproponować inne leczenie lub powrót do małej dawki.

• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) - przy uderzeniach gorąca i nocnych potach.
• Leki niehormonalne - przy uderzeniach gorąca lekarz może rozważyć klonidynę lub lek przeciwdepresyjny; o wyborze decyduje lekarz.
• Estrogen dopochwowo - przy suchości i bolesności pochwy oraz dolegliwościach ze strony pęcherza.
• Preparaty ziołowe - np. czerwona koniczyna czy pluskwica; według NHS mało wiadomo o ich skuteczności i bezpieczeństwie, a część może wchodzić w interakcje z lekami.

W ankiecie opisujesz objawy, miesiączki, choroby, leki i wywiad rodzinny. Lekarz ocenia korzyści i ryzyko, może zlecić badania (badania hormonalne dla kobiet) i - jeśli uzna leczenie za bezpieczne - wystawić e-receptę; kod dostaniesz SMS-em. O recepcie decyduje lekarz. Zwykle kontrola następuje ok. 3 miesiące po rozpoczęciu lub zmianie leczenia, potem raz w roku.

Ile kosztuje HTZ? E-wizyta to 99 zł, a cena leku zależy od preparatu i apteki. Badania ginekologicznego, USG ani badania piersi nie da się wykonać zdalnie. Ogólne informacje o objawach: leczenie objawów menopauzy. Teleporady codziennie od 7:00 do 23:00; zgłoszenie złożysz o każdej porze - zgłoszenia po 23:00 lekarz przyjmuje od 7:00. Opcja „Express” w koszyku (+20 zł) daje pierwszeństwo w kolejce.